Talihsiz Oidipus!

Gördükten sonra senin

Yaman alınyazını

İnanmam artık

İnsanların mutluluğuna...

Sanat eseri ile hayatın gereçlerinin aynı olacağı su götürmez bir ilk gerçektir ; Bir Savaş Tasviri'ndeki Parag'ın büyüleyici varlığı, Babama Mektup ile Yargı ve Değişim'in havası arasındaki yakın ilgiler; kendi memurluk tecrübeleri ile Dâva'daki yeryüzü ve gökyüzü bürokrasisi arasındaki bağıntılar; Şato ile Milena'ya Mektuplar arasındaki ilgiler, hep bunu gösterir. Bu dünyada heryerde insan, gayrıinsaniliğe batmış, şeyleşmiş, herşeyin akla uydurulduğu, hesaplı olduğu bir makinenin dişlileri haline girmiştir. Bu adsız ve basamaklı toplumda insan, benliğini kaybederek bir şey haline gelir; kişiliksiz ve garip bir şey...

"Mahvolacağım," dedi. "Bu elim divanelikte mahvolacağım. Başka türlü değil, işte böyle yok olacağım. Gelecekte olacaklardan korkuyorum, olacaklardan sonuçlarından korkuyorum. Ruhumun dayanılmaz çalkantısına etki edecek en ufak bir olayı düşünmek bile beni ürpertiyor. Aslında tehlikeden değil, etkisinden çekiniyorum - dehşetinden. Bu zavallı, bu acınası durumdan, KORKU denen o zalim hayaletle mücadele ederken, hayattan ve akıldan vazgeçmem gereken o zamanın eninde sonunda geleceğini hissediyorum."

Onu daha yakından tanıdıkça, karanlığı doğal bir özellikmiş gibi maddî manevî âlemin her parçasına bitmek tükenmek bilmez bir kasvetle yağdıran bir ruhu neşelendirmeye çalışmanın faydasızlığını çok acı bir şekilde anlamıştım.

Yetenek, beceri, çalışkanlık ve sorumluluk duygusu gibi niteliklerde insanlar büyük farklılıklar gösterir. Aynı gerçek körler için de geçerlidir. Fakat çoğu zaman görenler, görmeyenlerde izledikleri bir özelliğin hepsi için de geçerli olduğunu kanısına kapılıyor ne yazık ki. Becerikli, çalışkan birisine rastlayınca hepsinin de böyle olması gerektiği varsayılıp, tembel, beceriksizi ile karşılaşınca da aynı yorum yapılıyordu.