Ali Güven
@Lilyum
256 Puan
+15 Ne doğdum , ne öldüm , ne vardım , ne yoktum.
Jan Hus: Dini Reformdan Siyasi Kimliğe
Jan Hus, 15. yüzyılın başında Prag Üniversitesi’nde görev yapan bir ilahiyatçıydı. O dönemde Katolik Kilisesi, Avrupa’nın sadece dini değil, aynı zamanda en büyük siyasi ve ekonomik gücüydü. Hus’un başlattığı süreç, kilisenin yozlaşmasına (özellikle cennetten toprak satma/endüljans) karşı bir itiraz olarak başlasa da, aslında bilginin kimin elinde olacağına dair bir güç savaşına dönüştü. O dönemin elit dili olan Latince yerine halkın konuştuğu Çekçe ile vaaz vermesi, bilginin bir zümreden halka inmesini sağlayan en kritik hamleydi.
Hus’un 1415’te Konstanz Konseyi tarafından “heretik” (sapkın) ilan edilerek yakılması, Bohemya’da geri dönülemez bir toplumsal birleşmeyi tetikledi. Hus’un ölümü, o güne kadar sadece aynı coğrafyada yaşayan insanları, dışarıdan gelen (Roma ve Alman) baskılara karşı ortak bir mağduriyet altında topladı. Bu birleşme, dini bir cemaat olmanın ötesine geçerek, bir topluluğun kendini “öteki”den ayırdığı ve kendi değerlerini savunduğu bir yapıya evrildi. Bu durum, tarihsel süreçte milliyetçilik bilincinin en erken ve en somut örneklerinden biri kabul edilir.
Bu hareket, askeri alanda da devrim niteliğinde bir inovasyon olan “Wagenburg” (zırhlı vagonlar) sistemini doğurdu. Hussitler, bu vagonlar ve erken dönem ateşli silahlarla, Avrupa’nın o dönemki en güçlü askeri birimi olan ağır zırhlı şövalyeleri defalarca mağlup ettiler. Bu askeri başarı, yerel bir gücün doğru teknoloji ve kimlik bilinciyle merkezi imparatorluklara kafa tutabileceğini gösterdi. Jan Hus’un başlattığı bu süreç, Westphalia’ya giden yolda “ulusal egemenlik” fikrinin ilk büyük provası niteliğindedir.
Jan Hus, 15. yüzyılın başında Prag Üniversitesi’nde görev yapan bir ilahiyatçıydı. O dönemde Katolik Kilisesi, Avrupa’nın sadece dini değil, aynı zamanda en büyük siyasi ve ekonomik gücüydü. Hus’un başlattığı süreç, kilisenin yozlaşmasına (özellikle cennetten toprak satma/endüljans) karşı bir itiraz olarak başlasa da, aslında bilginin kimin elinde olacağına dair bir güç savaşına dönüştü. O dönemin elit dili olan Latince yerine halkın konuştuğu Çekçe ile vaaz vermesi, bilginin bir zümreden halka inmesini sağlayan en kritik hamleydi.
Hus’un 1415’te Konstanz Konseyi tarafından “heretik” (sapkın) ilan edilerek yakılması, Bohemya’da geri dönülemez bir toplumsal birleşmeyi tetikledi. Hus’un ölümü, o güne kadar sadece aynı coğrafyada yaşayan insanları, dışarıdan gelen (Roma ve Alman) baskılara karşı ortak bir mağduriyet altında topladı. Bu birleşme, dini bir cemaat olmanın ötesine geçerek, bir topluluğun kendini “öteki”den ayırdığı ve kendi değerlerini savunduğu bir yapıya evrildi. Bu durum, tarihsel süreçte milliyetçilik bilincinin en erken ve en somut örneklerinden biri kabul edilir.
Bu hareket, askeri alanda da devrim niteliğinde bir inovasyon olan “Wagenburg” (zırhlı vagonlar) sistemini doğurdu. Hussitler, bu vagonlar ve erken dönem ateşli silahlarla, Avrupa’nın o dönemki en güçlü askeri birimi olan ağır zırhlı şövalyeleri defalarca mağlup ettiler. Bu askeri başarı, yerel bir gücün doğru teknoloji ve kimlik bilinciyle merkezi imparatorluklara kafa tutabileceğini gösterdi. Jan Hus’un başlattığı bu süreç, Westphalia’ya giden yolda “ulusal egemenlik” fikrinin ilk büyük provası niteliğindedir.
∙
Alarm: Bir Ölüm Kalım Çığlığının Evrimi
Bugün modern insanın sabahları güne başlamak için kullandığı, çoğu zaman tahammül edilemez bulduğu o mekanik ses, aslında tarihin en eski askeri komutlarından birini içinde taşır. “Alarm” kelimesi, 14. yüzyıl İtalyancasında yükselen “all’arme” yani “silahlara!” nidasından süzülerek dilimize ulaşmıştır. Orta Çağ’ın karanlık ve tekinsiz atmosferinde, bir kale gözcüsünün ufukta gördüğü toz bulutu veya bir baskın anında attığı bu çığlık, sadece bir uyarı değil; uykuyu anında terk etmeyi, kılıcı kuşanmayı ve hayatta kalmak için mevzi almayı emreden geri dönülemez bir çağrıydı.
Kelimelerin bu savaşçı kökeni, yüzyıllar içinde fiziksel siperlerden toplumsal düzenin içine sızdı. 16. ve 17. yüzyıllarda Fransız askeri terminolojisine “alarme” olarak giren bu kavram, orduların her an saldırıya hazır bekleme halini (teyakkuz) ifade etmeye başladı. Zamanla, düşman ordularının yerini yangınlar, kazalar ve nihayetinde modern hayatın bitmek bilmeyen randevuları aldı. Bir zamanlar bir şehrin kolektif varoluş mücadelesini başlatan o kutsal emir, sanayi devrimiyle birlikte fabrikaların vardiya saatlerine, günümüzde ise akıllı telefonlarımızın kişiselleştirilmiş rutinlerine hapsoldu.
Ancak kelimenin ruhu hala o kadim korkudan beslenmeye devam ediyor.. Modern dünya bizi uykumuzdan uyandırırken aslında her sabah bizi küçük birer asker gibi “hayat kavgasına” çağırıyor. Dolayısıyla her alarm sesi, farkında olmasak da, konfor alanımızdan çıkıp gündelik yaşamın meydan muharebesine katılmamız için verilmiş tarihsel bir emrin yankısıdır.
Bugün modern insanın sabahları güne başlamak için kullandığı, çoğu zaman tahammül edilemez bulduğu o mekanik ses, aslında tarihin en eski askeri komutlarından birini içinde taşır. “Alarm” kelimesi, 14. yüzyıl İtalyancasında yükselen “all’arme” yani “silahlara!” nidasından süzülerek dilimize ulaşmıştır. Orta Çağ’ın karanlık ve tekinsiz atmosferinde, bir kale gözcüsünün ufukta gördüğü toz bulutu veya bir baskın anında attığı bu çığlık, sadece bir uyarı değil; uykuyu anında terk etmeyi, kılıcı kuşanmayı ve hayatta kalmak için mevzi almayı emreden geri dönülemez bir çağrıydı.
Kelimelerin bu savaşçı kökeni, yüzyıllar içinde fiziksel siperlerden toplumsal düzenin içine sızdı. 16. ve 17. yüzyıllarda Fransız askeri terminolojisine “alarme” olarak giren bu kavram, orduların her an saldırıya hazır bekleme halini (teyakkuz) ifade etmeye başladı. Zamanla, düşman ordularının yerini yangınlar, kazalar ve nihayetinde modern hayatın bitmek bilmeyen randevuları aldı. Bir zamanlar bir şehrin kolektif varoluş mücadelesini başlatan o kutsal emir, sanayi devrimiyle birlikte fabrikaların vardiya saatlerine, günümüzde ise akıllı telefonlarımızın kişiselleştirilmiş rutinlerine hapsoldu.
Ancak kelimenin ruhu hala o kadim korkudan beslenmeye devam ediyor.. Modern dünya bizi uykumuzdan uyandırırken aslında her sabah bizi küçük birer asker gibi “hayat kavgasına” çağırıyor. Dolayısıyla her alarm sesi, farkında olmasak da, konfor alanımızdan çıkıp gündelik yaşamın meydan muharebesine katılmamız için verilmiş tarihsel bir emrin yankısıdır.
∙
Mitolojiden Meydana: Mars’ın Ayak Sesleri
Savaş Tanrısı ve Mars
Yunan mitolojisindeki Ares’in karşılığı olan Mars, Roma İmparatorluğu için sadece savaşın değil, aynı zamanda tarımın ve devletin koruyucusuydu.
Mart Ayı (March / Mart)
Eskiden Roma takviminde yılın ilk ayı Mart’tı. Kış bittikten sonra savaş sezonunun açıldığı ve orduların sefere çıktığı bu aya, savaş tanrısının onuruna “Martius” (Mars’ın ayı) adı verildi. Bugün kullandığımız “Mart” kelimesi doğrudan tanrı Mars’tan gelir.
Uygun Adım Marş!
Askeri bir komut olan “Marş”, Fransızca marche (yürüyüş) kelimesinden gelir. Bu kelimenin kökeni de yine savaş tanrısı Mars ile ilişkilidir. Roma askerlerinin “Mars gibi” kararlı ve düzenli yürümesini temsil eder. Yani her “Marş!” dendiğinde, aslında savaş tanrısının ismine bir selam durulur.
Tanrı Mars, ismini bir aya vermiş; o ayda sefere çıkan orduların yürüyüş tarzı da zamanla askeri bir komuta (Marş) dönüşmüştür.
Savaş Tanrısı ve Mars
Yunan mitolojisindeki Ares’in karşılığı olan Mars, Roma İmparatorluğu için sadece savaşın değil, aynı zamanda tarımın ve devletin koruyucusuydu.
Mart Ayı (March / Mart)
Eskiden Roma takviminde yılın ilk ayı Mart’tı. Kış bittikten sonra savaş sezonunun açıldığı ve orduların sefere çıktığı bu aya, savaş tanrısının onuruna “Martius” (Mars’ın ayı) adı verildi. Bugün kullandığımız “Mart” kelimesi doğrudan tanrı Mars’tan gelir.
Uygun Adım Marş!
Askeri bir komut olan “Marş”, Fransızca marche (yürüyüş) kelimesinden gelir. Bu kelimenin kökeni de yine savaş tanrısı Mars ile ilişkilidir. Roma askerlerinin “Mars gibi” kararlı ve düzenli yürümesini temsil eder. Yani her “Marş!” dendiğinde, aslında savaş tanrısının ismine bir selam durulur.
Tanrı Mars, ismini bir aya vermiş; o ayda sefere çıkan orduların yürüyüş tarzı da zamanla askeri bir komuta (Marş) dönüşmüştür.
∙
Dün gece Cenker’in kanalına anlık davette bulundum. Milliyetçilik ile ilgilendiğimi söylemiştim. Belki 1 ay önce paylaştığım bu yazı size yardımcı olur.
Modernist milliyetçilik kuramcılarından biri olan Benedict Anderson’a göre milliyetçiliğin temellerini oluşturan olaylardan birisi kapitalizmin yayıncılık sektörüne girmesidir. Kapitalizm ruhu gereği kâr ister. Başta yayıncılık sektörü Latince bilem küçük bir kitleye hizmet etmektedir. Daha fazla kâr etmek isteyen sektör daha geniş kitlenin olduğu yerel halk dillerinde yayın yapmaya başlamıştır. Bu süreci hızlandıran ve milli bilincin oluşmasını sağlayan birkaç olay takip etmiştir.
İlki Latincenin dini ve gündelik dil olmaktan çıkması. Hümanist düşünürlerin etkisiyle Antik Çağ’a ait, Hristiyanlık öncesi diller yeniden değer kazanmış; böylece Avrupa entelektüel sınıfı Latinceden uzaklaşarak bu dillerin kullanımını teşvik etmiştir. İkinci önemli gelişme ise Reform hareketidir. Reformcular, dini mesajlarını Latince yerine halkın konuştuğu dillerde yaymayı tercih etmiş ve bu süreci, büyük ölçüde kâr amacı güden yayıncılığın sunduğu olanaklarla gerçekleştirmiştir. “Basın kapitalizmi” sayesinde halk dillerinde basılan dini metinler, geniş kitlelere ulaşmış; bu durum hem Katolik Kilisesi’nin otoritesine hem de Latincenin egemenliğine büyük bir darbe vurmuştur. Üçüncü ve son gelişme ise merkezîleşmekte olan mutlak monarşilerin, halk dillerini yönetim dili olarak benimsemeye başlamasıdır.
Anderson, B. (2006). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (çev. İskender Savaşır & Kürşad Demirci). Metis Yayınları.
İlki Latincenin dini ve gündelik dil olmaktan çıkması. Hümanist düşünürlerin etkisiyle Antik Çağ’a ait, Hristiyanlık öncesi diller yeniden değer kazanmış; böylece Avrupa entelektüel sınıfı Latinceden uzaklaşarak bu dillerin kullanımını teşvik etmiştir. İkinci önemli gelişme ise Reform hareketidir. Reformcular, dini mesajlarını Latince yerine halkın konuştuğu dillerde yaymayı tercih etmiş ve bu süreci, büyük ölçüde kâr amacı güden yayıncılığın sunduğu olanaklarla gerçekleştirmiştir. “Basın kapitalizmi” sayesinde halk dillerinde basılan dini metinler, geniş kitlelere ulaşmış; bu durum hem Katolik Kilisesi’nin otoritesine hem de Latincenin egemenliğine büyük bir darbe vurmuştur. Üçüncü ve son gelişme ise merkezîleşmekte olan mutlak monarşilerin, halk dillerini yönetim dili olarak benimsemeye başlamasıdır.
Anderson, B. (2006). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (çev. İskender Savaşır & Kürşad Demirci). Metis Yayınları.
∙
Modernist milliyetçilik kuramcılarından biri olan Benedict Anderson’a göre milliyetçiliğin temellerini oluşturan olaylardan birisi kapitalizmin yayıncılık sektörüne girmesidir. Kapitalizm ruhu gereği kâr ister. Başta yayıncılık sektörü Latince bilem küçük bir kitleye hizmet etmektedir. Daha fazla kâr etmek isteyen sektör daha geniş kitlenin olduğu yerel halk dillerinde yayın yapmaya başlamıştır. Bu süreci hızlandıran ve milli bilincin oluşmasını sağlayan birkaç olay takip etmiştir.
İlki Latincenin dini ve gündelik dil olmaktan çıkması. Hümanist düşünürlerin etkisiyle Antik Çağ’a ait, Hristiyanlık öncesi diller yeniden değer kazanmış; böylece Avrupa entelektüel sınıfı Latinceden uzaklaşarak bu dillerin kullanımını teşvik etmiştir. İkinci önemli gelişme ise Reform hareketidir. Reformcular, dini mesajlarını Latince yerine halkın konuştuğu dillerde yaymayı tercih etmiş ve bu süreci, büyük ölçüde kâr amacı güden yayıncılığın sunduğu olanaklarla gerçekleştirmiştir. “Basın kapitalizmi” sayesinde halk dillerinde basılan dini metinler, geniş kitlelere ulaşmış; bu durum hem Katolik Kilisesi’nin otoritesine hem de Latincenin egemenliğine büyük bir darbe vurmuştur. Üçüncü ve son gelişme ise merkezîleşmekte olan mutlak monarşilerin, halk dillerini yönetim dili olarak benimsemeye başlamasıdır.
Anderson, B. (2006). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (çev. İskender Savaşır & Kürşad Demirci). Metis Yayınları.
İlki Latincenin dini ve gündelik dil olmaktan çıkması. Hümanist düşünürlerin etkisiyle Antik Çağ’a ait, Hristiyanlık öncesi diller yeniden değer kazanmış; böylece Avrupa entelektüel sınıfı Latinceden uzaklaşarak bu dillerin kullanımını teşvik etmiştir. İkinci önemli gelişme ise Reform hareketidir. Reformcular, dini mesajlarını Latince yerine halkın konuştuğu dillerde yaymayı tercih etmiş ve bu süreci, büyük ölçüde kâr amacı güden yayıncılığın sunduğu olanaklarla gerçekleştirmiştir. “Basın kapitalizmi” sayesinde halk dillerinde basılan dini metinler, geniş kitlelere ulaşmış; bu durum hem Katolik Kilisesi’nin otoritesine hem de Latincenin egemenliğine büyük bir darbe vurmuştur. Üçüncü ve son gelişme ise merkezîleşmekte olan mutlak monarşilerin, halk dillerini yönetim dili olarak benimsemeye başlamasıdır.
Anderson, B. (2006). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (çev. İskender Savaşır & Kürşad Demirci). Metis Yayınları.
∙
Faşizm kelimesi, kökenini Latince “fasces” sözcüğünden alır. Fasces, Antik Roma’da bir balta etrafına bağlanmış çubuk demetidir. Bu alet, devletin otoritesini ve cezalandırma gücünü simgelerdi. Çubuklar birliği, balta ise gücü temsil ederdi. Roma’da bu sembolü yalnızca yüksek rütbeli yöneticiler taşıtırdı. İtalyanca’da “fascio” kelimesi “demet” ya da “birlik” anlamına gelir. 19. yüzyılda İtalya’da siyasi gruplar kendilerine “fascio” adını vermeye başladı. Benito Mussolini 1919’da “Fasci di Combattimento” adlı örgütü kurdu. Bu örgütün adı zamanla ideolojinin adı oldu: “fascismo”. Fransızcaya “fascisme”, oradan da Türkçeye “faşizm” olarak geçti. Faşizm, bireyin değil toplumun önceliğini savunan bir ideolojidir. Otoriteye itaat, disiplin ve milliyetçilik temel ilkeleridir. Fasces sembolü, faşist rejimlerde görsel bir kimlik halini almıştır. Mussolini döneminde bu sembol devlet dairelerinde sıkça kullanıldı. Sonuç olarak, faşizm hem ismini hem ruhunu bu tarihsel aletten almıştır.
∙
Étienne de La Boétie’nin Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev (Discours de la servitude volontaire) adlı eseri, siyaset felsefesinin en çarpıcı özgürlük savunularından biridir. İnsanların neden kendi istekleriyle tiranlara boyun eğdiğini sorgular. Ona göre insanlar doğuştan özgürdür ancak zamanla baskıya alışarak özgürlüklerini unutur ve itaat etmeyi normalleştirir. Tiranlar yalnızca zorla değil, halkın gönüllü rızasıyla iktidarda kalır. Bu iktidar, yalnız bir kişiye değil, onun etrafındaki çıkarcı destekçilere dayanır. Bu çıkar zinciri, halkı pasifleştirir ve düzeni sürdürür. Ancak La Boétie, halkın gücünü fark ettiğinde, sadece itaat etmeyerek bile tiranı zayıflatabileceğini savunur. Direnişin en güçlü hali, itaati kesmekten geçer. Tiran, halk onu beslemediğinde varlığını sürdüremez. Bu nedenle özgürlük, halkın kendi ellerindedir. La Boétie’nin mesajı nettir: Kulluk gönüllü oldukça sürer; özgürlük ise fark etmekle başlar.#kitapönerisi
∙
Umut Özkırımlı tarafından yazılan Milliyetçilik Kuramları: Eleştirel Bir Bakış kitabı milliyetçilik dersinde kullandığım ana kaynağımdı. Milliyetçilik olgusunu tarihsel, siyasal, kültürel ve toplumsal boyutlarıyla derinlemesine inceleyen kapsamlı bir çalışmadır.Kitap, milliyetçilik kavramının çok katmanlı yapısını ortaya koymak için farklı kuramsal yaklaşımları (Primordialist/İlkselci, Modernist, Etnosembolcü, İnşacı/Konstrüktivist, Postkolonyal) bir araya getirir ve bu yaklaşımların güçlü ve zayıf yanlarını eleştirel bir dille değerlendirir.#kitapönerisi
∙
Yeni sezonu taze çıkan Neil Gaiman’ın The Sandman evreninin baş karakteri Morpheus’u tartışalım. Gece kadar karanlık kıyafetleri, siyah saçları ,soluk teni, buz gibi karakter .Morpheus’un görünüşü doğrudan gotik altkültürden izler taşır.The Endless (sonsuzlar) adlı ailenin bir üyesidir. Bu aile; Ölüm (Death), Arzu (Desire), Delilik (Delirium), Yıkım (Destruction), Kader (Destiny) ve Umutsuzluk (Despair) gibi kavramların vücut bulmuş halleridir. Morpheus rüya alemi olarak bilinen The Dreaming’in efendisidir. İnsanların rüyalarını,kabuslarını,bilinçdışı dünyasını yöneten bir varlıktır. Peki isimler nerden gelmektedir. Morpheus ismi Yunan Mitolojisindeki rüya tanrısının adıdır. Yunanca μορφή (morphē) “şekil/form” anlamına gelir. Dizinin ikinci sezonunda bolca duyulacak olan ünvan Lord Shaper yani Lord Şekilveren. Sandman ismi ise Batı folklorunda yer alan masallarda karşımıza çıkar. Sandman, gece insanların gözlerine “kum” serperek onları uyutan gizemli bir varlıktır. Sabah göz kapaklarının kenarında oluşan çapaklar onun gece boyunca ziyaret ettiğinin işaretidir. Bu kum dizidede kullanılmıştır. Sandman’ in eşyalarından biri ise rüya kumudur. Dizi hakkında ne düşünüyorsunuz. Çizgi romanı
okuma şansınız oldu mu?
Eklemek istediğiniz şeyler var mı? #dizifilm
okuma şansınız oldu mu?
Eklemek istediğiniz şeyler var mı? #dizifilm
∙
