Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün 1923 Eskişehir-İzmit Konuşmaları alıntıları
Arı İnanTürk-İran Münâsebâtı:
Şahları zannederim Avrupa'da firarî bir haldedir. Ve İran dahilinde vaktiyle İngilizlerin tesiriyle intihâb olunmuş meb'uslardan mürekkeb bir meclis vardır. Ve onlara istinad eden ve fakat birbirini anlamayan insanlardan mürekkeb bir hey'et-i hükûmet vardır. Harbiye Nazırı olan bir Rıza Han var. Bu Rıza Han oranın adeta bir diktatörüdür. Meclise karşı diğer rüfekasına ve memlekete karşı bütün manasıyla bir diktatördür. Bu adamın bir takım gayeleri mevcuttur. İyi bir Meclis yapabilmek için, iyi bir hükûmet vücuda getirmek ve İngilizleri memleketten teb'id etmek istiyor. Fakat görüldüğüne göre, o da sahsî olarak, yani ben idâme edeceğim diyen bir dimağdır. Ne dereceye kadar muvaffak olacağı da belli değildir.
İstanbul’un Müdafaası – Musul Meselesi:
Musul vilayeti hudud-ı millîyemiz dahilindedir. Bu hudud-ı millîye tabirini ben bulmuştum. Mütarekeye esas olacak her halde bir hududumuz olmak lazımdır. Bu hudud ne olabilirdi? Bu meselede süngülerimizin bulduğu mahali hudud yapmak hatırıma geldi. Wilson prensiplerinden de mühim olarak İskenderun'dan başlıyan ve Musul'u da kendi arazimiz içinde bırakan hududa millî hudud dedim. Filhakika o zamanlar Musul'un cenubunda bir ordumuz vardı. Fakat biraz sonra bir İngiliz kumandanı gelmiş ve İhsan Paşa'yı aldatarak orada oturmuş. Musul bizim için çok kıymetlidir; birincisi civarında nâ-mütenahî servet teşkil eden petrol menbaları vardır. İkincisi bunun kadar mühim olan Kürtlük meselesidir. İngilizler orada bir Kürt hükûmeti teşkil etmek istiyorlar. Bunu yaptıkları takdirde bu fikir bizim hududumuz dahilindeki Kürtlere de sirayet edebilir. Bu fikre hâil olmak üzere hududu cenubtan geçirmek lazımdır. Bununla beraber Musul'u almamakla muharebeye devam mı edeceğiz? hatta sizlere soruyorum: Her şey oldu bitti, Musul için de harbe devam makul bir şey midir? Biliyorsunuz ki Yunanlılar Anadolu'ya; çıktı hatta Sakarya'ya kadar geldi. Onları tard için, arzu-yi umûmîyi tevhid için dûçâr olduğumuz müşkilât büyüktür. Bir tarihte Yunanlıların İzmir'de kalmasıyla sulha intikal etmeyi arzu edenler çoğalmıştır. Demek istiyorum ki, Musul'u harben almak gayr-i mümkünmüdür? Musul'u almak gayet sehildir ve o ceohedeki kuvvetlerimiz tamamiyle hazır ve harekâta amadedir.
Gazi Paşa - Harb mesullerinden de bahsetmiştiniz. İtiraf ederim ki, eski Osmanlı devletinin harb-i umumîye nasıl bir maksat ve gâye istihsâl etmek için¹⁴ girdiğini, yani harbe iştirâken maksûd olanın ne olduğunu anlamış değilim. Binâenaleyh, cihet-i siyâsîyesini mübhem bırakmak isterim¹⁵.Harbten büsbütün ictinâb mümkün müi di? Yahut harbe iştirâkı tehir kaabil mi idi?¹⁶ Bunlar da şâyân-ı teemmüldür. Harbe girdikten sonra idare nokta-i nazarından yapılan hatalar çoktur. Bir milletin kuvâ-yi aslîyesi kendi hayatını ve mevcudiyetini müdâfaa içindir. Fakat kendi mevcudiyetini unutup da kuvvetini herhangi yabancı bir gâye için istimâl etmek kat'iyyen gayr-ı caizdir. Harbi sevk ve idare edenler, harb-i umumîde kendi mevcudiyetimizi unutarak, tamamen Almanların¹⁷ esiri olmuşlardır. Esasen memleketi müdâfaaya gayr-i kâfi olan kuvvetlerimiz Galiçya'ya, Makedonya'ya, İran ovalarına gönderilerek, serserîlik etmişlerdir.¹⁸.Bu sebeple idare-i harbte tadâd olunamayacak kadar hatalar vardır. Bu hataların mesul-i yegânesi Enver Paşa'dır. Enver Paşa'dan başka mesul aramak lâzım gelirse, milletin kendisidir¹⁹. Enver Paşa vefât etmiştir²⁰. Onun emriyle hareket eden kumandanları mesul tutmak doğru değildir. Sonra siyâsî mesullerden bahsedeceğiz? Bu noktayı bu kadar izâh ile iktifâ edeceğim²¹.¹⁴ M. Soydan ve İ. Atar: (Gaye ile girdiğini) "Gaye istihsâl etmek için girdiğini" yerine¹⁵ M. Soydan ve İ. Arar: Son cümle yok.¹⁶ M. Soydan ve İ. Arar: "Hiç olmazsa harbe iştiraki mümkün mertebe tehir kaabil değil mi idi?"¹⁷ M. Soydan ve İ. Arar: "başkalarının"¹⁸ M. Soydan ve İ. Arar: İran ovalarına gönderilmekle hata edilmiştir."¹⁹ M. Soydan ve İ. Arar: Yok.²⁰ M. Soydan ve İ. Arar: Yok.²¹ M. Soydan ve İ. Arar: Yok.
Fransızlar inkılâb-ı kebirde muvaffak olabilmek için hemen yüz sene çalışmıştır. Biz ise inkılâbımızın üçüncü senesindeyiz. Kimse iddia edemez ki, bu inkılâb da berakse maruz kalmayacaktır.¹¹⁷ Ve bunu her zaman varid görmek ihtiyatlı bir hareket olur.¹¹⁸ Bu üç senenin akıttığı kanların kifâyeti için aksü'lamelleri doğduğu yerde boğmak lâzımdır.¹¹⁹¹¹⁷ Mahmut Soydan: "Kimse iddia edemez ki" (bizim inkılâbımız da bir aksülâmele bir irtica hareketine maruz kalmasın)¹¹⁸ Mahmut Soydan: Bu cümle yok.¹¹⁹ Mahmut Soydan: "boğmaya çalışmalıyız"
Efendiler! şimdiye kadar millete yapamayacağım bir şey vaad etmedim. Ben yapacağım dediğim zaman buna inanmayanlar vardı ve çoktu. Buna rağmen ben, hareket ettim. Görüyorsunuz ki, muvaffak olduk! Benim ve benimle çalışanların emniyeti vardır ki, yeni hedeflerimize de muvaffakiyetle vâsıl olacağız! Şimdiye kadar söylediklerimin husül bulmuş olması bütün tasavvuratımın beni tekzip etmesi, milletin ciddÎ ve samimî olarak bana muâvin ve müzahir olmasiyle kaabil olabilmiştir. Binâenaleyh yeni gayelere vusül için de bu muavenet ve müzaherete mazhar lmaya ihtiyacım tabiidir. Onu benden esirgemeyiniz!
Gerçekte Gazi Paşa böyle bir davranışı zorunlu buluyordu. Çünkü uzun yılların savaşlarından yeni çıkmış, fakat henüz barışa da kavuşamamış olan memleketin bir yığın önemli ve hayatî nitelikte sorunları vardı. Bunların üstesinden gelinmek için birtakım atılımlar yapmak, kararlar almak ve bunları uygulamaya koymak gerekiyordu. Bir çoğun ana çizgileri ile kamuoyu önünde tartışmak ve en isabetli çözüm yollarını birlikte aramak gereksinmesini duyuyordu. Kendi sözleriyle söyliyelim: "Memlekete hizmet etmek isteyenlerin kalbi açık olmalıdır. Milletle, milleti sevk ve idare eden insanlar açık kalple görüşmelidir. Yapılacak şeyler olduğu gibi ifade edilmelidir. Yoksa safsatalarla milleti iğfal etmek, ifsat etmek demektir. Şiarımız daima millete karşı gerçekleri ifade etmek olmalıdır. Ancak bu tarz milleti aydınlatabilir. Millete gerçekleri açıklayanların, kendisinin de aldanmadığına güveni olmalıdır. Arkadaşlar! Benim hayatta takip ettiğim meslek budur".