Bunaltıcı bulutların gökyüzünde alçaldığı donuk, karanlık, sessiz bir sonbahar gününde, at sırtında, tek başıma, hayli iç karartıcı bir bölgeden geçtikten sonra, akşamın gölgeleri düşerken, sonunda kendimi Usher Evi'nin kasvetli görüntüsüyle karşı karşıya buldum. Nedenidir bilmem, binayı görür görmez ruhumu dayanılmaz bir sıkıntı kapladı. Dayanılmaz, diyorum; çünkü bu duygu, doğaya ait kasvetli ya da korkunç görüntülerin en sert olanlarının bile zihinde uyandırdığı zevkten, dolayısıyla şiirsellikten yoksundu. Önümdeki manzaraya -yalnız başına duran eve ve çıplak araziye, soğuk duvarlara, ifadesiz gözleri andıran pencerelere, çürümüş sazlara ve kurumuş ağaçların beyaz gövdelerine- bir esrarkeşin, zevkli düşlerin ardından, gözündeki perdenin kalkmasıyla gündelik hayatın içine acı bir şekilde dalması halinde hissettiği dünyevi duygudan başkasıyla karşılaştıramayacağım bir iç sıkıntısıyla baktım. Bir soğukluk, bir ağırlık, bir tiksindiricilik -hayal gücünün erişemeyeceği bir kasvet- vardı. Neydi, diye düşündüm, Usher Evi'ni izlerken sinirlerimi bozan şey neydi? Bu çözümü olmayan bir gizemdi; kafamı yordukça çoğalan karanlık düşüncelerle de baş edemiyordum. Son çare olarak, tatmin ediciliği olmayan şu sonuca vardım: Hiç şüphe yok ki oldukça basit doğal nesnelerin birleşimi bizi etkileme gücüne sahiptir, bu gücü çözümlemek ise hâlâ bizim anlayışımızın ötesindedir. Manzaranın parçalarında, resmin ayrıntılarında farklı bir düzenleme yapmanın o kasvetli izlenimi azaltmaya, belki de ortadan kaldırmaya yeteceğini düşündüm; bu düşünceyle atımı evin yanındaki, durgun bir parlaklık içinde uzanan, karanlık ve donuk bir dağ gölünün dik kenarına doğru sürdüm; ama gri sazların, korkunç ağaç gövdelerinin ve ifadesiz gözleri andıran pencerelerin değişmiş, ters dönmüş görüntüsü karşısında öncekinden daha çok heyecanlanarak ürperdim.







