Bir insanın düşüncelerini gerçekten kim şekillendirir? Okuduğu kitaplar mı, yaşadığı deneyimler mi, karşılaştığı insanlar mı, yoksa günün büyük bölümünü geçirdiği dijital platformlar mı? Daha da önemlisi, bugün bir fikri değiştirmek gerçekten yeni bir kanıtla karşılaşmanın doğal sonucu mudur, yoksa giderek kutuplaşan kamusal tartışma ortamında neredeyse imkânsız hâle gelen entelektüel bir cesaret gösterisi mi? Dünyanın en önemli kültür etkinliklerinden biri olarak kabul edilen Edinburgh Uluslararası Kitap Festivali, 2026 programını tam da bu sorular etrafında şekillendiriyor.
İlk kez 1983 yılında düzenlenen Edinburgh Uluslararası Kitap Festivali, bugün yalnızca yeni kitapların tanıtıldığı ya da yazarların okurlarla buluştuğu geleneksel bir edebiyat festivali olarak görülmüyor. Her yıl ağustos ayında düzenlenen festival, romanlardan siyasete, tarihten sinirbilime, yapay zekâdan gazeteciliğe kadar uzanan yüzlerce etkinliği aynı çatı altında buluşturarak, dünyanın dört bir yanından gelen yazarları, akademisyenleri, siyasetçileri, bilim insanlarını ve düşünürleri ortak bir tartışma zemini etrafında bir araya getiriyor. Festival Direktörü Jenny Niven’in de ifade ettiği gibi amaç, yalnızca kitapları kutlamak değil; insanların tam da o dönemde konuşmaya ihtiyaç duyduğu meseleler için ortak bir düşünme alanı oluşturmak. eibf-festival.files.svdcdn.com
Bu yıl açıklanan programın merkezinde ise tek bir tema yer alıyor: “Changing Your Mind”, yani “Fikrini Değiştirmek.” İlk bakışta oldukça kişisel görünen bu başlık, festivalin açıkladığı çerçeveye bakıldığında çok daha geniş bir anlam kazanıyor. Program, insanların neden giderek daha katı düşüncelere sahip hâle geldiğini, toplumsal ve siyasal kutuplaşmanın hangi koşullarda derinleştiğini, farklı görüşlere sahip insanların yeniden sağlıklı biçimde konuşup konuşamayacağını ve dijital çağın bu süreçte nasıl bir rol oynadığını tartışmaya açıyor. Festival bu sorulara tek bir cevap vermeyi amaçlamıyor; tam tersine, aynı meseleyi farklı disiplinlerin bakış açısından değerlendirebilecek isimleri bir araya getirerek ortak bir tartışma zemini kuruyor. Edinburgh International Book Festival
Programın en dikkat çekici oturumlarından biri, internetin son otuz yılda geçirdiği dönüşümü ele alacak. Wikipedia’nın kurucusu Jimmy Wales, teknoloji yazarı ve dijital haklar savunucusu Cory Doctorow ile birlikte internetin nasıl değiştiğini, kamusal bilginin nasıl üretildiğini ve dijital dünyanın başlangıçta vaat ettiği açıklık ile bugünkü gerçeklik arasındaki farkı tartışacak. Eski Meta yöneticilerinden Sarah Wynn-Williams ise festival kapsamında katılacağı ayrı oturumlarda teknoloji şirketlerinin işleyişini, dijital platformların toplumsal etkilerini ve bu yapıların demokrasiyle ilişkisini değerlendirecek. Bu üç isim sahnede yalnızca teknolojiyi konuşmayacak; internetin bugün nasıl bir kamusal tartışma alanına dönüştüğünü ve bunun demokrasi üzerindeki etkilerini de değerlendirecek.
Festivalin bir başka önemli başlığı ise insan zihni. Dünyaca tanınan sinirbilimci Anil Seth, yazar Michael Pollan ile birlikte bilincin nasıl oluştuğu, insan zihninin karar alma süreçleri ve yapay zekânın yükselişiyle birlikte “insana özgü düşünme” kavramının nasıl yeniden tanımlandığı üzerine konuşacak. Aynı tema kapsamında psikiyatrist Gwen Adshead, nörorehabilitasyon uzmanları ve psikoloji araştırmacıları da travma, hafıza ve zihinsel dönüşüm üzerine bilimsel çalışmaları paylaşacak. Böylece “fikrini değiştirmek” yalnızca siyasal veya toplumsal bir mesele olarak değil, nörobilim ve psikoloji açısından da ele alınacak.
Festivalin siyaset programı da “Fikrini Değiştirmek” temasıyla bağlantılı çeşitli etkinliklerden oluşuyor. Eski Birleşik Krallık Başbakanı Gordon Brown, eski Finlandiya Başbakanı Sanna Marin, Jeremy Hunt ve seçim araştırmalarıyla tanınan John Curtice, katılacakları farklı oturumlarda siyasi liderlik, demokrasinin geleceği, toplumsal güven, küresel belirsizlikler ve değişen seçmen davranışları gibi konuları değerlendirecek. Gazeteci Gabriel Gatehouse, araştırmacı Simukai Chigudu, siyasetçi Liam Byrne, yazar Sarah Stein Lubrano ve tarihçi Marius Ostrowski ise insanların siyasi görüşlerinin nasıl oluştuğunu, dijital ortamda nasıl şekillendiğini ve bugün fikir değiştirmenin neden geçmişe kıyasla daha zor algılandığını farklı açılardan ele alacak.
Festivalin birbirinden farklı alanlara yer vermesinin nedenlerinden biri de aynı meseleye farklı bakış açılarıyla yaklaşılmasını sağlamak. Siyasetten nörobilime, teknolojiden psikolojiye uzanan program, alışılmış düşünce kalıplarının dışına çıkmaya ve farklı görüşlerle karşılaşmaya da odaklanıyor. Böylece festival, “İnsanlar neden fikirlerini değiştirmiyor?” sorusunun yanı sıra, “İnsanlar gerçekten farklı fikirlerle karşılaşabiliyor mu?” sorusunu da gündeme taşıyor.
Edinburgh’da bulunamayanlar için sevindirici bir ayrıntı da var. Festival, son yıllarda olduğu gibi bu yıl da seçili etkinlikleri çevrim içi olarak yayımlamayı planlıyor; ayrıca resmî YouTube kanalında önceki yıllardan yüzlerce konuşma, panel ve söyleşi ücretsiz olarak izlenebiliyor. Bazı oturumlar canlı yayın biletiyle internet üzerinden takip edilebiliyor, böylece festivalin tartışmaları yalnızca Edinburgh’daki salonlarla sınırlı kalmayıp dünyanın farklı ülkelerindeki izleyicilere de ulaşıyor. eibf-festival.files.svdcdn.com
Belki festivalin bu yılki programını ilginç kılan asıl unsur, insanlara yeni cevaplar sunması değil, uzun zamandır sormayı unuttuğumuz soruları yeniden gündeme getirmesi. Festival, 15–30 Ağustos 2026 tarihleri arasında Edinburgh’da gerçekleştirilecek; kim bilir, bu yılki buluşma sona erdiğinde geriye yalnızca unutulmaz konuşmalar değil, uzun süre etkisini koruyacak yeni sorular da kalacaktır.
Yorumlar (0)