Belinski babam ağır ateistti. Dostoyevski’de Tanrı işi önemli abi. Bunu hep aklımızda tutalım.
Netoçka’ya gelirsek, Netoçka’nın Dostoyevski’nin daha önce yapmadığı ve bir daha asla yapmayacağı şeylere sahip olması okurken çok keyiflendirdi beni.
Yetim çocuk romanları popüler bir şey gerçi. Charles Dickens’tan Oliver Twist falan. O popüleriteye bir roman da Dostoyevski koymak istemiş herhalde. Netoçka’yı babası terk etmiş, Kaderin cilvesi midir nedir, istemeden de olsa Dostoyevski de terk etmiş Netoçka’yı çünkü romanı yazarken tutuklanmış ve 10 yıl sonra geri döndüğünde de romanına devam etmemiş. Yarım bırakmış, yetim bırakmış. Yine de kafasındaki finali Netoçka’yı mükemmel bir ses sanatçısı yapmakmış. Zaten sürekli sonra anlatacağım, bunları daha sonra anlatacağım gibi cümleler var kitapta.
Dostoyevski Netoçka’dan sonra bir daha hiçbir romanının adını karakterin adı yapmamış ve hiçbir romanda çocukluktan alıp eğitip geliştirip büyütme mevzusunu yapmamış. Bildungsroman diye geçiyor bu mevzu, bir daha hiç o şekilde yazmamış veeee bir daha hiçbir romanında ana karakterini kadın yapmamış :dd …
Ev Sahibesi ve Beyaz Geceler’e oranla çok daha iyiydi. Özellikle ilk bölümün psikolojik derinliği, ikinci bölümün cesur sahneleri keyifli okuttu kendini. İki sorun vardı bence ilki çok kopuk, bu roman bi kere eksik, yarım bile denmez yani çeyrek falan sanırım. Bu çeyrekte bile birbiriyle hiç alakası olmayan 3 bölüm var. İlk bölümde müzisyen üvey babası var zaten, 2.bölümde prensin kızı Katya ile ilişkisi var bunlara detaylı değinicem, üçüncü bölümde de Prensin büyük kızı ve kocası arasındaki geçimsiz bir evlilik ve bu evliliğin ardındaki sırlar. Yani bunlar bambaşka hikayeler.
İkinci sorun da çok gereksiz detaylar vardı, günlük rutinler, alelade karakterlerin uzun uzun anlatılan geçmişleri çok yoruyor bazen insanı. Hikayeye bir katkısı olsa amenna. Ama yok yani küçücük bir davranışı bile açıklıyor olsa o geçmişini bilmek yine okur tamam derim ama hiçbir katkısı yoktu ya. Prensin teyzesi, köpeği falan. Hani belli ki çok uzun bir roman olarak tasarlamış kafasında.
İlk bölüm. Netoçka ailesini, evini tasvir ederken diyor ki; suratlar asık, birbirleriyle konuşmuyorlar, evde bir sessizlik var sürekli. Bunu sana sormak istiyorum. Gerçekten de “aşırı ciddi aileler, hiç kahkahanın atılmadığı evlerde büyüyen çocuklar var.” Aaah ah, babanın aşırı ciddi olduğu evlerin bokluğu pisliği diyorum…
İlk bölümde gördüğümüz şey; yetenek – çalışma çatışması. Ben bu çatışmaya şahitlik etmeyi seviyorum. Hep de çalışmanın yanında olmak istiyorum. Amadeus filmini bilirsiniz. Mozartla, Salieri arasında yine aynı çatışmayı anlatıyor. Mozart müthiş deha müthiş yetenek. Salieri hırs azim çalışma ve Salieri çok kıskanıyor Mozartı. Ne kadar çalışsa da onun kadar olamıyor. Ben o filmi izlerken Salieriyi tutuyorum 😄 Adam gece gündüz ciddiyetle çalışırken Mozart sarayda kız kovalıyor. Sayfa 34’te Yefimov’un arkadaşı da Yefimova şöyle diyor bak;
“Bana gelince, geleceğimden korkum yoktu. Sanatın hamallığını yapacağımı, büyükler arasına karışamayacağımı biliyordum. Ama müziği ölesiye seviyordum. Doğanın bana verdiği yeteneği tembellik edip köreltmediğim; tersine, yüz kat yükselttiğim için gurur duyuyorum. Müzik tekniğimi övüyorlar, ustalığıma şaşırıyorlarsa, bunu durmadan dinlenmeden çalışmama borçluyum.” Ama sen öyle değilsin sende doğal bir yetenek var tek bir kitap okumana zahmet göstermene gerek bile olmuyor diyor.
Filmi sevmedim demiştim ya bu kitabın Yefimov kısımlarını sevdim çünkü Yefimov’un kendisiyle yüzleşmesini çok iyi veriyor. Yıllardır kendisini harika bir kemancı sanan Yefimov. Şehre S. isimli bir usta kemanistin geleceğini duyunca afallıyor. Kafasında hep o aynı takıntı. S mi daha büyük sanatçı, o mu? Korkudan eline keman alıp da deneyemiyor çünkü sayfa 72; “Niçin biliyor musunuz? Çalmaya başlayınca bir sanatçı değil, bir sıfır, bir hiç olduğunu anlayacak da ondan. Şimdiyse keman bir kenarda dururken bunun doğru olmadığı umudu var içinde.” Yefimov edebiyatın Emre Moru
Şimdi sürprizi tamamen bozmayalım okumak isteyenler olabilir bu yüzleşme Yefimov’u çıldırtıyor ve sonunda Netoçka anasız babasız kimsesiz kalıyor. Bir prens onu kendi çocuklarıyla birlikte yetiştirmek için evine alıyor.
Netoçkamızın prensin kızı Katya ile olan ilişkisi… Sayfa 122; “Sözün kısası -okuyucu deneyimimi hoşgörsün- tutulmuştum Katya’ma. Evet, aşktı bu. ”
126; “Katya’ya olan sevgim bir tuhaf yapmıştı beni. Bir gün mendilini, başka bir gün düşürdüğü kurdelesini aldım gizlice. Birkaç gece sabahlara kadar gözyaşlarımla ıslatarak öptüm, öptüm. ”
İkisi de kız olması biraz eşcinsellik andırıyor ama o yıllarda hele ki Dostoyevskiden böyle bir alt metin hiç sanmıyorum yaa. Keşke olsa, keşke o kadar cesur bir roman olsa bu ama cık. Daha çok Netoçkanın sevgi açlığını göstermek için, aşka çok yakın bir kadın dostluğu olarak yazdığını düşünüyorum ben. Bir de çocuk-ergen aralığı tam. Sevgi açlığını mesela… iki yerde başkasının suçunu üstüne alıyor. Biri babasının parayı çalması sırasında, diğeri Katya’nın. Bunları da sevilmek için yapıyor. Katya ile Netoçkayı izleyen herkesin bi okuyup kendince yorumlamasını isterim ama. Neyse Dostoyevski de uzun tutmamış ve bu ikiliyi ayırmış. Prenses Katya gidiyor ve bir daha ancak 8 yıl sonra görüşüyorlar.
Son bölümde Netoçkanın gelişimine tanıklık ederken kitap bitiyor.
Öyle yani kitabı daha yazıyorken tutukluyorlar adamı.
Dostoyevski bir şafak operasyonu ile evinden alınıyor ve siyasi tutukluların olduğu kaleye götürülüyor. Çarlık Rusyasında idam cezasını son anda affetme gibi bi psikolojik işkence yöntemi var ve bence hiç de Gün Zileli’nin düşündüğü gibi tatlış falan değil Çarlık Rusya. İdamı son anda affetmek, hayatın benim bir sözüme bakar demek tamamen bir güç gösterisi, bir sindirme politikası. Dostoyevski 5-6 ay zindanda kalıyor idam cezası çıkıyor alıp götürüyorlar bir 6-7 kişiyi. Beyazları giyiyorsun direğe bağlıyorlar. Davullar askerler silah doğrultmuş. İdam cezan okunuyor. Belki affedilme diye bir şey duydun ama bilmiyorsun ki sen affedildin mi? Dostoyevski de 4.sırada, ölümüme 1-2 dakika kaldı diyor. O sırada abisini düşünmüş bu arada abisiyle arasını diğer eserlerinde incelemek istiyorum. Birden bir haberci cezan affedildi 4 yıl kürek cezası. Deliren var yaa böyle. Nikolay grigoryev diye bi teğmen var. Satrançcı olan değil aynı isimle.. petraşevskilerden bi teğmen delirmiş mesela bu idam muhabbetine.
Şimdiii bir daha ancak 1959’da bir şeyler yazabiliyor tam 10 yıl sonra. Bu 10 yılda kürek cezası ve sürgün dönemi var. Bunu da daha detaylı olarak “ÖLÜ EVİNDEN NOTLAR” kitabında incelemek istiyorum çünkü tam bu dönemi anlatıyor zaten. En kısa zamanda bu kitabı da okuyup geleceğim bakalım.







